Intro: Naast station Science Park in de Watergraafsmeer is onlangs de Nieuwe Meent gerealiseerd, het tweede project volgens het coöperatie-model. Bewoners worden geen eigenaar, kunnen het ook niet met winst verkopen maar kunnen er wel gerieflijk wonen. Dankzij gemeenschappelijke faciliteiten.
Post-kapitalistisch, dat is volgens architect Andrea Verdecchia de passende term voor het project De Nieuwe Meent. Maar het zou evengoed idealistisch, anarchistisch of utopisch genoemd kunnen worden. En in ieder geval activistisch, net zoals de levensvisie van de bewoners. Het hoeft geen verbazing te wekken dat er Free Palestine-borden bij de voordeur staan en een vlag met Sudan op het balkon.
Activistisch dat is ook al van toepassing op de naam van het architectenbureau dat Verdecchia (Italiaans) met Mira Nekova (Bulgaars) heeft opgericht: Time to Access. Wat daarmee wordt bedoeld? Dat de architecten na hun werk bij grote bureaus de behoefte hadden om machtsblokken te slechten zoals de macht van banken, ontwikkelaars en andere instanties die een idealistische, persoonlijke architectuur in de weg staan. Het was een oproep op Facebook van een vriendin van Andrea die het pad effende voor De Nieuwe Meent. Met welke gelijkgestemden en geestverwanten viel er een coöperatie op te richten, luidde de vraag.
Toen ging de bal rollen. Enkele honderden belangstellenden meldden zich voor de 40 wooneenheden waarin het uitdrukkelijk niet gaat om winstbejag maar om woongenot en gemeenschapszin. Er werd een kavel gevonden, een stukje gras naast station Science Park aan het Archimedesplantsoen. Daar staat nu sinds september De Nieuwe Meent, verdeeld in een laag blok met studio’s en maisonnettes, met een binnentuin, en een zeven etages hoog torentje voor woongroepen. Een vertegenwoordiger van de gemeentelijke dienst Grond en Ontwikkeling was onder de indruk van de ruimte die de woongroepen tot hun beschikking hebben, ongeveer 200 vierkante meter. Een centrale woonkamer met keuken en aan de zuidkant aparte slaapkamers. Het neemt alle vooroordelen jegens woongroepen en hun behuizing weg. De noordkant van de Nieuwe Meent is een dove gevel, zoals dat heet, om het treingeluid te weren.
De architectuur kun je sympathiek noemen, een kloeke Belgische baksteen, ossenbloedrode kozijnen en vooral veel double layered timber (kruislaaghout) voor de balken en wanden. Verder is er leem op de wanden gesmeerd die bijdragen aan een goede akoestiek in de ruimte. De warme kleuren op de gevel steken af bij de doffe laagbouw aan het Archimedesplantsoen.
Maar het zijn eerder het concept en de formule die de Nieuwe Meent tot een bijzonderheid maken. Het is na de vaak bekroonde Warren op IJburg en Bajesdorp in het Bajeskwartier de derde coöperatie in Amsterdam waar de bewoners profiteren van gemeenschappelijke voorzieningen maar geen eigenaar worden. Ze storten een borg en betalen vervolgens de alleszins acceptabele huur in de coöperatie. Die borg krijgt men na vertrek terug. Men stemt over een nieuw lid en verder is men vrij het interieur naar eigen smaak en inzichten in te richten.
Gemeenschappelijk is een woonkamer met keuken aan de noordkant van de binnenhof, waar zich aan de overkant een was- en droogruimte bevindt. Verder deelt men een evenementenzaal en een daktuin voor voedselproductie. Op de hoek de lunchroom Noon, gedreven door een Palestijn en een Syriër: dat hier naast het station een internationaal gezelschap is neergestreken hoeft geen verwondering te wekken.
Het principe van collectief eigendom, solidariteit en delen stelt, aldus Time to Access, mensen die anders geen toegang tot kapitaal hebben om een dergelijk project te realiseren, hun eigen huis te ontwerpen en te realiseren. Time to Access doet zowel aan projectmanagement en -ontwikkeling en ontwerpt de architectuur. En zo woon je tussen 450 en 750 euro per maand op een strategische plek.
Nee, post-kapitalistisch mag het initiatief dan niet zijn, radicaal/democratisch is het wel. Zelfs zo dat een geldschieter als de Rabobank niet in zee durfde te gaan met het project. Koudwatervrees: Time to Access ontwikkelt nu samen met belangstellenden een veel grotere coöperatie in Nieuw-West. Bij een bezoek aan de Nieuwe Meent verzuchtte een architectuurrecensent uit Rotterdam onlangs: waarom hebben wij zoiets niet in Rotterdam? Tja, laat Amsterdam ook eens het voortouw nemen.