•  
    • Jaap Huisman feliciteert de winnaar van het bureau De Portzamparc
    • Juryvoorzitter Huisman leest het juryrapport in de Burgerzaal
    • Een volle zaal in Almere hoort de presentatie aan

    Juryrapport Architectuurprijs Almere:

    Waar is het dertig jaar geleden begonnen in Almere? Het lijdt geen twijfel; dat is het centrum en de omliggende wijken van Almere-Haven. Wie zich een beeld wil vormen van dertig jaar architectuurgeschiedenis dient zijn rondreis daar te beginnen, aan de Kerkgracht, om drie decennia later te eindigen aan de oever van het Weerwater, bij het Stadshart, of ergens helemaal aan de rand in het noorden van Almere-Buiten waar de Stripheldenbuurt de nieuwste aanwinst is.
    De jury die deze periode wil beoordelen, moet dezelfde tour maken, geleid door 41 nominaties die volgens een selectiecommissie behoren tot de hoogtepunten van Almere. Die nominaties laten voornamelijk een breed spectrum zien: veel woningbouw – maar hoe kan dat anders in Almere? -, twee verzorgingstehuizen, waarvan een op het punt staat al weer te verdwijnen, een museum, een politiebureau, een stadhuis, een winkelcentrum en opvallend weinig bedrijfsgebouwen. Wordt er wel gewerkt in Almere, is dan de vraag? Of preciezer geformuleerd: wordt er wel gewerkt in architectonische toppers? Klaarblijkelijk te weinig, is de conclusie. Een van die bedrijfsgebouwen die wel doordrong tot de longlist, riep bovendien vragen op. ‘Naar een idee van MVRDV stond er bij de Toptower. Heeft MVRDV een schetsje afgeleverd of is het van het project afgehaald? Heel mysterieus.
    Omdat de bezichtiging van 41 genomineerde projecten te veel tijd in beslag zou nemen, werd de vijfkoppige jury gevraagd een vijftal voorkeuren in te dienen. Bij elkaar leverde dat twintig projecten op, die daadwerkelijk bekeken werden. De rest werd bekend verondersteld, zoals bijvoorbeeld De Paviljoens, het stadhuis en het politiebureau. Vrijwel geen enkele buurt werd overgeslagen: de jury laveerde van Buiten naar Haven, van de Fantasie naar de Realiteit en van de Noorderplassen naar Stad. We passeerden zelfs Overgooi, hoewel uit dit bonte particuliere allegaartje geen enkel ontwerp was voorgedragen, zelfs het optrekje van de burgemeester niet.
    De algemene indruk van de jury was dat er niets werkelijk uitsprong. Er is weliswaar goed werk verricht in Almere in dertig jaar tijd, waardoor de stad zich terecht mag sieren met het predikaat architectuur-mekka, maar dat meeslepende waauw-gevoel wilde maar niet opkomen, op die zonnige dag in oktober toen de jury de stad bekeek. De kwaliteit is vooral breed, van rijtjeswoningen tot particuliere experimenten. Een gerechtvaardigde conclusie is dat het in Almere goed wonen moet zijn, met zoveel groen rondom de woningen of met een boot voor de deur, zoals in de Noorderplassen. Wat de nominaties vooral laten zien is de ontwikkeling van de stad in dertig jaar, van productie, productie, productie in de jaren tachtig tot architectonische verfijning vanaf de jaren negentig.
    Bij de procedure ging de jury alsvolgt te werk. Ieder voor zich formuleerde een topvijf. De vaakst genoemde projecten kwamen terecht op een shortlist. Bij projecten die een keer genoemd worden, kreeg elk jurylid de kans dat nog eens te verdedigen – om te kijken of dat alsnog zou kunnen doordringen tot de shortlist. Zo werd bijvoorbeeld de lans gebroken voor de Schoolwerf van architect van Joop van Stigt, omdat dat als eerste in Almere-Haven werd gebouwd. Die architectuur staat gelijk met een statement, benadert het idee van een dorpje en heeft zich in de tijd ook redelijk goed gehouden. Een ander pleidooi werd gehouden voor de Pakhuizen van bureau Maarten Min in de Eilandenbuurt, niet omdat het zo’n verheffende architectuur is maar omdat er met weinig middelen een verschil is gecreëerd. Nergens wordt de eigenheid opdringerig. Een derde jurylid bracht Klein India uit de Regenboogbuurt naar voren, dat volgens hem een zorgvuldigheid laat zien tussen architectuur en openbare ruimte.
    Uiteindelijk sprongen er volgens de jury zes projecten uit die in aanmerking zouden kunnen komen voor de prijs. Meer dan een keer werden – in alfabetische volgorde – genoemd: De Citadel, Eksternest, Hard Glas, de Paviljoens, de Rooie Donders en de Verandawoningen. De Citadel is het nieuwe winkelcentrum, Eksternest is het milieueducatiecentrum in het natuurpark De Kemphaan, Hard Glas de eigen villa van architect Jan Benthem in het park De Fantasie, de Paviljoens het museale complex dat werd overgenomen van de Dokumenta, de Rooie Donders de woontorens aan de rand van de Regenboogbuurt en de Verandawoningen, ten slotte, de op Amerikaanse leest geschoeide woonblokken nabij de Stripheldenbuurt.
    Bij de tweede ronde bleken er geen verschuivingen meer in de opinies, waarmee de uiteindelijke winnaar van 30 jaar architectuur in Almere vast stond, zelfs met kop en schouders boven de andere projecten uitstak. Toch wrong er wat, oordeelde de jury. Omdat de winnaar maar ten dele een woningbouwbouwproject is, besloot de jury drie eervolle vermeldingen in haar rapport op te nemen, die alle recht zouden doen aan de woonstad die Almere uiteindelijk is.
    Deze drie eervolle vermeldingen gaan naar drie voorbeelden van woningbouw zoals die op voorbeeldige manier in de stad zijn gerealiseerd:
    - De Schoolwerf van Joop van Stigt omdat hiermee de toon van kleinschaligheid en vriendelijkheid is gezet in een stedelijke context.
    - Hard Glas, van Jan van Benthem. Dat geeft uitdrukking aan de mogelijkheden voor particulier en innovatief bouwen in de stad.
    - De Rooie Donders, van Liesbeth van der Pol, omdat ze tot een icoon zijn uitgegroeid aan de rand van de stad.

    De winnaar is volgens de unanieme jury de laatste aanwinst voor de stad, het complex dat Almere echt af maakt en dat volgens sommigen een onderbuikgevoel losmaakt. OMA heeft een interessant concept neergelegd dat vervolgens door Christian de Portzamparc op een spannende manier is uitgewerkt door straten zigzaggend uit de blokken te snijden. Omgeving, architectuur, stedenbouw en verkeer spelen op een ongelofelijk vloeiende manier op elkaar in. Daarmee is de overduidelijke winnaar van de architectuurprijs De Citadel, die de toekomst van Almere belichaamt. De Citadel kent letterlijk en figuurlijk een grote gelaagdheid. Met dit project steekt Almere haar nek uit en maakt het zijn ambities van een stad met een stedelijk centrum waar.