Hoog hoger hoogst

Het is een verlokking voor abseilers en een nachtmerrie voor hoogtevreespatiënten, de Burj Dubai, die op 1 september 2008 een hoogte van 688 meter heeft bereikt. Het moeten er uiteindelijk ruim 800 meter worden. Wie de beelden op Google Earth ziet, voelt zich nederig: hier staat een Goliath tussen allemaal nieuwe torens, van wie de meeste ook hoger zijn dan die in Nederland, maar gereduceerd tot spelers op een bijveld. Burj Dubai, letterlijk vertaald betekent het gewoon Toren van Dubai, heeft de vorm van de Hymenocallis, een woestijnbloem die in de omgeving voorkomt. Het moet gezegd, wat er nu staat heeft een elegante, verfijnde vorm – en dat is nog een hele kunst, omdat wolkenkrabbers niet direct bekend staan om hun architectonische bijzonderheid.
Dit megalomane project is op en top-Dubai. Het emiraat is zo puissant rijk, dat het van gekkigheid niet weet waarin het moet investeren: een golfbaan in de woestijn, een dependance van het Louvre (en anders wel het zoveelste Guggenheim), een kunstmatig eiland in de vorm van een palm waarvan sommige op papier gekocht door celebrities, en nu ook de Burj Dubai – het is het ministaatje er alles aan gelegen het New York van de 21e eeuw te worden, uitgekiend gelegen op de helft van twee tijdzones en daarmee handig voor (beurs)handelaars.
De toren komt uiterst gelegen voor de beoefenaars van een nieuwe rage: met een parachute van een wolkenkrabber afspringen. Abseilen mag ook, zo vertelde laatst een beoefenaar van deze experience in een radio-uitzending. Graag had hij op deze manier enkele Duitse torens willen bedwingen (in omgekeerde volgorde dan) ware het niet dat de Duitse wetgever roet in het eten gooide. Geen nood. Hij kan uitwijken naar Dubai nadat hij zich tot dusver van de Petronastorens in Kuala Lumpur liet vallen. Die gold lang als de Mount Everest onder de gebouwen, maar is al weer voorbijgestreefd door een klip in Taipeh. Voor een piekervaring moeten de avonturiers volgend jaar naar de Burj Dubai.
Eigenlijk is het een beetje slaapverwekkend te vernemen wat er allemaal nodig is om zo’n knaap van bijna een kilometer lang te verheffen. Er moeten zestig tot zeventig meter lange betonnen palen in de bodem geboord worden die daar een solide rotslaag bereiken. Hoewel woestijnzand steviger is dan het Nederlandse slappe veen, waar altijd geheid zal moeten worden, mag een toren van die omvang geen enkel risico lopen. Het project is er een van superlatieven. Dubai legt hiermee beslag op 16 procent van alle hoogbouwkranen ter wereld en betrekt de bouwvakkers uit alle landen behalve Dubai (Chinezen en Indiërs voornamelijk), De burj vereist exorbitante hoogte ultrasnelle liften (64,8 kilometer per uur, geschikt voor 21 personen), en krijgt alle denkbare comfort ter wereld. Een zwembad op de 78e verdieping, een observatiedek op de 124e verdieping (woestijn, zee, moderne nieuwbouw als uitzicht), en een watervoorziening die per dag 946 duizend liter alle kantoren, appartementen en hotelkamers kan bevoorraden. Las Vegas, ook in de woestijn gebouwd, krimpt daarbij vergeleken tot een Klein Duimpje in verbruik. Burj Dubai is domweg een cynisch commentaar op globale energiebesparing en een ongegeneerd vertoon van geld-over-de-balk-smijterij.
Wat doet Giorgio Armani daar? Sinds de Italiaanse modeontwerper is binnengehaald door de Saoedische haremelite, lag het niet meer dan in de lijn der verwachting dat hij er vaste voet aan de grond zou zetten. Het eerste Armanihotel is in 2009 een feit, de onderste 37 etages van de Toren van Dubai. Afgaande op de artist’s impressions op de Burj Dubai-site kun je geen extravaganties verwachten, het is klassiek op een manier die in de smaak valt bij de Arabische beau monde. Gedecoreerd en zwaar gestoffeerd dus, aan de veilige kant van het hedendaags meubeldesign. Maar dat gold al voor Armani en de meeste van zijn Italiaanse collega’s die hun hoofd hebben laten hangen naar de Arabische en Russische nouveau riche.
Wat doen Skidmore Owings en Merrill daar? De architecten overtreffen hun eigen topstuk in Chicago, de Sears Tower, die nog geen tien jaar geleden kon bogen op de status van hoogste gebouw ter wereld. Hoge gebouwen hebben iets eenzaams. Wie Sears beklimt, ziet in vaak ongunstige omstandigheden een mistig en regenachtig Chicago, en wie er niet op mag, ziet het hoogste puntje niet. (Dat voordeel heeft de toren in Dubai natuurlijk wel: zien en gezien worden). SOM, de korte benaming voor het Amerikaanse architectenbureau, is een mondiale speler die ook twee ballen op het veld in Nederland heeft achtergelaten: drie torens bij het Marconiplein in Rotterdam in de jaren tachtig en een kantoorgebouw op de Zuidas in Amsterdam. Vergeleken met de spierballenarchitectuur in Londen, Chicago, Dublin, Shanghai en Dubai dus, zijn het ongepelde pinda’s. Nederland mist kennelijk de magie en vooral het geld om een architect tot grote hoogte te brengen.
De ronde naar onderen toe uitdijende vorm, ontleend aan de bloem, is niet alleen gekozen vanwege de esthetiek. Zo worden valwinden gekeerd die het leven rondom hoogbouw onaangenaam maken. En wat voelt de bewoner op de 120e verdieping, een zachtjes wiegende toren met bewegende luchters? Vermoedelijk valt het mee, voorspellen constructeurs, omdat de kern van de toren zo stijf is – onder meer dankzij een omhulling van roestvrij staal – dat de wind er geen vat op heeft. Dubai heeft echter een belangwekkend voordeel ten opzichte van de torens in Taipeh en Chicago: orkanen, tyfoons en tornado’s komen er niet voor. Mistbanken trouwens ook niet. Dat garandeert een onbezorgd bestaan aan de onderkant van de hemel.