Hoe is het intussen in het Rijksmuseum?

Het verschil met een jaar geleden kan niet groter zijn. Op 22 januari was er een aanbieder die het Rijksmuseum kon en wilde restaureren en uitbreiden voor een bedrag waar de politiek niet gelukkig mee was. Nu hebben zich vijftien ondernemingen aangemeld voor vermoedelijk een lager totaalbedrag dan de ene aanbieder in zijn offerte had staan. Maar de tijden en de procedure zijn dan ook veranderd. Een jaar geleden was er nog sprake van een overspannen bouwmarkt en was het bijna ondoenlijk verschillende aanbieders te vinden. Met de kredietcrisis die is uitgebroken, is de bel geknapt. Bouwbedrijven voorzien voor 2009 minder goed gevulde portefeuilles – en dan komt een operatie als die van het Rijksmuseum zeer gelegen.
Het is verder een gewijzigde procedure die de versnelling heeft veroorzaakt: de hele aanbesteding is opgeknipt in negen à tien percelen, waardoor de omvangrijke klus in overzichtelijke stukken is verdeeld. Op elk van die percelen konden bouwbedrijven of installateurs zich aanbieden. Uitgaande van de eerste vier bestedingen ligt de verbouwing die moet leiden tot het Nieuwe Rijksmuseum op koers .

Zoals het er nu naar uitziet, kan het museum eind 2012 opengaan. De bouwkundige oplevering is halverwege dat jaar voorzien. Het Rijksmuseum heeft vervolgens een half jaar de tijd om in te huizen – vitrines plaatsen, tekstborden, belichtingen schilderijen op hun plaats hangen, kortom alles wat nodig is om het museum te laten functioneren.

Ondergronds

Toch heeft men het afgelopen jaar niet stilgezeten. Sacha Klinkhamer van het Programmabureau van Het Nieuwe Rijksmuseum somt op welk voorwerk is verricht. ‘Het decoratief schilderwerk in de Voorhal, het trappenhuis, Eregalerij, Nachtwachtzaal en bibliotheek is nu vrijwel klaar. Het is een voordeel geweest dat het in een stofarme omgeving heeft kunnen gebeuren. In feite waren de omstandigheden perfect. Dat is een bijkomend voordeel van de vertraging geweest. Verder zijn vorig jaar de kelders onder de binnenhoven uitgediept, omdat daar geen “tijd vergende” monumentenvergunning voor nodig was.’ In die kelders zullen te zijner tijd het auditorium, installatieruimtes en de opslag van meubilair een plaats vinden.
Sinds eind november is de verbouwing van het Rijksmuseum weer in volle gang, omdat de aannemers aan de slag zijn gegaan. In dat deel van de aanbesteding zitten alle ondergrondse werkzaamheden met uitzondering van de uitgegraven souterrains onder de binnenhoven. In dit perceel vallen de tunnels voor de ringleiding rondom de buitenmuren, de verbinding tussen de twee binnenhoven en de ondergrondse routes naar het toekomstige Aziatische paviljoen en de Philipsvleugel waarin nu de 17de eeuwse meesterwerken van het museum hangen.
De drie andere percelen waarvoor de opdracht is verstrekt hebben betrekking op de installaties – dat wil zeggen de klimaatinstallaties en het sanitair, de elektrotechniek met databekabeling en de liften. Er zullen in het uiteindelijke museum maar liefst vierentwintig liften nodig zijn, waaronder enkele goederenliften voor de grote kunstwerken, maar ook een personenlift waarin een groep van 30 bezoekers tegelijk vervoerd kan worden. De percelen 1 tot en met 4 zijn inmiddels afgesloten – daarvoor zijn de aanbieders geselecteerd.

Hoofdgebouw

Voor perceel 5 en 6 komen de aanbiedingen eind februari binnen: dit is een belangrijk onderdeel omdat hierin de restauratie en aanpassing van het hoofdgebouw is opgenomen alsmede de nieuwe bijgebouwen zoals het Aziatisch Paviljoen en het entreegebouw tussen de Teekenschool en het museum. De architectonische afwerking van de binnenhoven en ondergrondse ruimtes hoort ook in dit perceel thuis. In dit gedeelte zijn verder de “kroonluchters” voorzien die het licht in de binnenhoven temperen, het klimaat regelen en de akoestiek dempen. Klinkhamer: ‘Kroonluchters, zo zijn ze de wandelgangen gaan heten, hebben niet alleen een architectonische functie, maar zijn in feite een hele multifunctionele installatie onder het glazen dak.’
Vernieuwing of restauratie van het dak en de gevels zijn opgenomen in perceel 6 van de aanbestedingreeks. Omdat het hele museum onder de loep wordt genomen wordt terecht de kans gegrepen de leien het zink en de goten te vernieuwen.

Er is nog discussie over de reiniging van de gevel. Terwijl de meeste partijen het wenselijk oordelen, is Monumentenzorg Amsterdam huiverig. Gelukkig toeval is dat toestemming is verleend voor het Paleis op de Dam dat volgens dezelfde methode wordt gereinigd. De reiniging zou zich concentreren op de natuurstenen elementen in de gevel van het hoofdgebouw.

De restauratie en aanpassing van de Teekenschool en de Villa komen voor in perceel 7. In deze gebouwen zullen de conservatoren zich vestigen, terwijl de Teekenschool wordt benut als Prentenkabinet. Beveiliging en de inrichting van de tuin zijn de resterende percelen. Onder beveiliging vallen zaken als camera’s, alarmmelding en detectiepoorten.

Voorzieningen

Sinds 8 oktober 2008 heeft het programmabureau de aanbieding van de eerste vier percelen onderzocht. De aannemers voor de laatste 3 percelen inspecteren nu het gebouw om zo een indruk te krijgen van de omvang en reikwijdte van de werkzaamheden voor het indienen van hun prijs.Voor de logistieke inrichting van het terrein heeft de Programmadirectie alvast vergunningen aangevraagd en voorzieningen getroffen, zoals boombescherming, bouwwegen, schuttingen en keten. Klinkhamer: ‘Hiermee hebben wij een deel van de vertraging weer ingelopen.’
Voor een aantal posten is nog geen aanbesteding uitgeschreven omdat ze in de slotfase aan de orde komen. Dat zijn posten zoals de keuken, het restaurant, de winkel en de bewegwijzering. De architecten Cruz y Ortiz en constructeur Arcadis hebben de afgelopen maand hard gewerkt aan gedetailleerde werktekeningen en constructieve berekeningen. Jean-Paul Wilmotte die verantwoordelijk is voor het interieur en de museale inrichting heeft is zijn definitief ontwerp aan het uitwerken.
Een nieuw museum, een nieuw plein. Als het museum eind 2012 opengaat, moet het Museumplein er aan de zuidzijde anders uitzien. Het stadsdeel heeft daarvoor een budget gereserveerd. De nieuwe hoofddirecteur, Wim Pijbes, heeft al te kennen gegeven dat het Rijksmuseum meer onderdeel zou moeten worden van het Museumplein. In die geest hebben Cruz en Ortiz de onderdoorgang al betrokken in het geheel. Omdat die een openbare weg is, moet die volgens hen met typisch Amsterdamse klinkers worden geplaveid. Interessant is het perspectief waar die straat in 2012/13 op uitkomt: een vijver, een plaza om te flaneren? Wie zal het zeggen.